Bloggfęrslur mįnašarins, mars 2016

Sannleikurinn um hękkun lķfeyris eldri borgara

Ég mikiš bśinn aš velta vöngum yfir öllu žvķ talnaflóši sem frį Hagstofunni kemur og undrast ašferšir til sundurlišunar og uppgjörs śtgjaldališa. Einkum er athyglisvert hvernig nišurstöšutölur breytast į hverju įri mörg įr aftur ķ tķmann, žannig aš ekki kemur fram nein įreišanleg samantekt af rauntölum tekju- eša gjaldališa fyrir samfélags okkar.

Žetta hefur oft valdiš mér nokkru basli og einnig nś aš undanförnu, žvķ ég hef veriš aš leita aš skżringum į žvķ hvers vegna sagt er ķ „kerfinu“ aš t. d. eldri borgarar hafi fengiš til baka žęr skeršingar sem af žeim voru teknar eftir bankahruniš 2008.

Žaš ętti aš vera hęgt er aš sjį vķsbendingar um slķkt meš žvķ aš skoša lykilžętti ķ rekstri samfélagsins okkar gegnum skrįningu Hagstofunnar. Ég hef til glöggvunar veriš aš skoša tķmabiliš frį 1998 – 2015 varšandi skeršingar. En aš hinu leytinu skoša fólksfjölgun į įrunum frį 1955 – 2015, til aš bera saman viš spį Hagstofunnar um mannfjöldažróun nęstu 50 įra. Żmislegt athyglisvert hefur žegar komiš ķ ljós, sem greint veršur frį sķšar.

Hafa kjör eldri borgara veriš leišrétt.

Slide1

Į myndinni hér til hlišar mį sjį aš nokkur hękkun varš į vķsitölu neysluveršs į įrabilinu 1998 - 2015. Er žar um aš ręša įlķka breytingu og varš einnig į heildar śtgjöldum hins opinbera į sama tķmabili, eins og nęsta mynd sżnir.

Slide2

Žegar myndin hér til hlišar er skošuš kemur ķ ljós aš bįšar lķnurnar eru meš sömu žętti heildarśtgjalda 13 įr aftur ķ tķmann. Įriš 2015 sótti ég skrį inn į vef Hagstofunnar sem hafši aš geyma mestu sundurlišun į śtgjöldum stjórnvalda fyrir įrabiliš 1998-2013. Er žaš rauša lķnan. Žegar ég var aš vinna žau gögn sem hér birtast fór ég aftur į vef Hagstofunnar til aš sękja meiri upplżsingar, sem žį vęru til įrsloka 2014. Tók ég žį eftir žvķ aš ašrar tölur voru komnar ķ nįkvęmlega sömu skrįna sem ég hafši sótt upplżsingar ķ įri fyrr. Óheimilt į aš vera, ķ öllum tilvikum, aš breyta nišurstöšutölum śtgjalda fyrri įra eftir aš rekstrarreikningi įrsins hefur veriš lokaš og Įrsreikningur gefinn śt. Engu aš sķšur breytir Hagstofan nišurstöšutölum rekstrarliša fyrri įra, įn įberandi athugasemda. Engin leiš er aš vera viss um, hvort žęr upplżsingar sem koma fram ķ blįu lķnunni, muni vera į sömu skrį į nęsta įri.

Slide3

Af myndinni hér til hlišar mį sjį hlutfallsleg śtgjöld til Almannatrygginga og velferšar, sżnt meš blįrri lķnu. En hins vegar sama višmiš varšandi öldrun (rauša lķnan), örorku og fötlun (gręna lķnan) og fjölskyldu og barna (fjólublį lķnan). Glögglega mį sjį žarna aš tilgreindir mįlaflokkar halda ekki hlutdeild sinni ķ heildarupphęš mįlaflokksins. Öldrun er einnig nokkuš vķštękur flokkur. Žess vegna leitaši ég frekari sundurlišunar hjį Hagstofunni.

Til frekari glöggvunar į lķfeyrismįlum eldri borgara, tengdi ég sundurlišun Hagstofunnar į safnlišnum ÖLDRUN, viš žį sundurlišun Öldrunarlišar sem ég fékk senda. Ég setti upp lķnurit sem sżnir hvert sé hlutfalliš af heildarśtgjöldum sem fer til lišsins „Almannatryggingar og velferš“. Einnig er frį sama višmiši heildarśtgjalda skošaš hlutfall lišsins „Öldrun“ og helstu sundurlišunaržęttir žess lišar, sem eru: Ellilķfeyrir, Tekjutrygging, Heimilisuppbót og Ašrar bętur vegna aldrašra. Allir žessir lišir voru teknir śt sem hlutfall af heildarśtgjöldum.

Slide4

Į myndinni hér til hlišar mį sjį žaš hlutfall heildarśtgjalda hin Opinber sem fara annars vegar til lišsins Almannatryggingar og velferš (Blį lķna), en hins vegar til lišsins Öldrun (Rauš lķna). Heildar śtgjöldum hins opinbera į įrinu 2014 nįmu 908,2 milljöršum króna.

Samkvęmt žessum viršist mįlaflokkurinn Öldrun vera rétt um eša yfir 5% af heildarśtgjöldum hins opinbera. Lķfeyrisgreišslur til eldri borgara eru lķklega nįlęgt helmingi af kostnašarlišnum ÖLDRUN og žvķ lķklega nįlęgt 2,5- 3% af heildarśtgjöldum.Varla er žaš hlutfall śtgjalda óyfirstķganlegt.

Ef viš lķtum hins vegar til mikils vaxtar margra śtgjaldališa undanfarinna įra, t. d. į safnlišnum Almannatryggingar og velferš, žar sem lišurinn Öldrun er undirflokkur, viršist ljóst aš aldrašir hafi ekki haldiš hlutdeild sinni ķ heildarśtgjöldum. Kemur žaš glöggtt fram žegar boriš er saman vöxtur lišsins Almannatrygginga og velferš og vöxt lišsins ÖLDRUN, sem er undirflokkur Almannatrygginga.

Slide5

Hér til hlišar gefur aš lķta ķ meginatrišum hvernig uppgjörslišurinn Öldrun sundurlišast sem hlutfall af heildarśtgjöldum lišsins Öldrunar.

Eins og fyrri myndin sżndi var lišurinn Öldrun rétt rśm 5% af heildarśtgjöldum. Af žessari sundurlišun hér til hlišar mį sjį aš heildarśtgjöld Tekjutryggingar hafi veriš aš hękka ašeins aš undanförnu. Žegar skošaš er hver breytingin hafi oršiš į hvern mann sem nżtur slķkra greišslna, viršist breytingin ekki vera mikil.

Slide7

Svona segir Hagstofan  skiptinguna vera į hvern bótažega. Žarna er tekiš  saman ellilķfeyrir, tekju-trygging, heimilisuppbót og ašrar greišslur vegna öldrunar. Žarna sést aš įriš 2014 var upphęš į hvern mann aš verša svipuš og į įrinu 2003. En į žaš hefur veriš bent aš frį įrinu 2003 hefur vķsitala neysluveršs hękkaš töluvert, eins og sjį mį į fyrstu myndinni. Žannig aš greišsla į mann nś, sem nęr įlķka veršgildi og 2003, ętti aš vera umtalsvert hęrri en žarna sżnir.

Slide6

Ef heildarśtgjöld hefšu veriš svipuš upphęš og į įrinu 2003, vęri ekki mikiš hęgt aš setja śt į žetta. Hins vegar er ljóst aš launakjör og veršlag hafa hękkaš umtalsvert frį įrinu 2003 en žęr hękkanir hafa eldri borgarar ekki fengiš bęttar ennžį. Į žessari sķšustu mynd mį sjį hve lķtiš hlutfall af heildarśtgjöldum er veriš aš tala um. Žaš ętti ekki aš vera mönnum ofviša aš leišrétta kjör eldri borgara strax.

 


1. Athugasemd viš Frumvarpsdrög um nįttśruaušlindir

Ég velti fyrir mér hvort geti veriš aš žaš skorti mįlskilning og mįlvitund ķ žann hóp sem samdi textann ķ hina nżju vęntanlegu 79. gr. stjórnarskrįr Ķslands? Žegar litiš er til žess sem segir ķ 2. kafla greinargeršar meš frumvarpinu, vakna enn fleiri spurningar žvķ žar segir eftirfarandi: (Ath. feitletrun og litabreytingar texta eru undirritašs.)

„Viš undirbśning frumvarpsins hefur veriš lagt til grundvallar aš markmiš aušlindaaĢkvęšis yrši aš setja löggjafanum skżr mörk varšandi nżtingu og rįšstöfun į nįttśruaušlindum og réttindum til žeirra.“

Žegar mašur les svo hina vęntanlegu lagagrein, eins og hśn birtist ķ frumvarpinu, og ber žaš saman viš markmišin um aš setja löggjafanum skżr mörk, fer um mann ónotalegur hrollur. Lķtum į 1. mgr. hinnar vęntanlegu 79. gr. stjórnarskrįr. Žar segir eftirfarandi:     

„Aušlindir nįttśru Ķslands tilheyra ķslensku žjóšinni. Žęr ber aš nżta į sjįlfbęran hįtt og til hagsbóta landsmönnum öllum. Rķkiš hefur eftirlit og umsjón meš mešferš og nżtingu aušlindanna ķ umboši žjóšarinnar

Hvaš skildi oršiš tilheyra eiga aš merkja žarna ķ 1. mįlsliš 1. mgr. Ég tilheyri t. d. ķbśum fjölbżlishśssins sem ég bż i. Ég tilheyri einnig tiltekinni fjölskyldu, en ég hef įkvöršunarvald ķ fjölbżlishśsinu ķ samręmi viš eignarhlut minn en EKKERT įkvöršunarvald innan fjölskyldunnar. Ég verš aš višurkenna aš ég skil alls ekki hugtakiš tilheyra žarna ķ 1. mįlsliš, žvķ augljóst er aš ef nįttśruaušlindirnar eru innan 200 sjómķlna efnahagslögsögu žjóšarinnar, žį tilheyra žęr ķslensku žjóšinni.

Ķ 2. mįlsliš 1. mgr. er einnnig veriš aš tala um aušlindirnar en žar segir aš žęr beri aš nżta į sjįlfbęran hįtt og: til hagsbóta landsmönnum öllum. Hagsmunir landsmanna eru įreišanlega svo tugžśsundum skiptir og einnig ólķkir aš umfangi og gerš. Žvķ veršur aš telja vķst aš markmiši 2. mįlslišar 1. mgr. verši ógerningur aš koma ķ framkvęmd. Lķklegast er aš stjórnunaržįttur sé žar meš brostinn. Ķ 3. mįlsliš 1. mgr. žykir mér žó sett eftirtektarvert met ķ skilningsskorti į ešli og stjórnskżringu stjórnarskrįr. Ķ frumvarpinu er mįlslišurinn svohljóšandi:

„Rķkiš hefur eftirlit og umsjón meš mešferš og nżtingu aušlindanna ķ umboši žjóšarinnar

Hvernig skildu textahöfundar žessa 3. mįlslišar 1. mgr. hinnar vęntanlegu 79. gr. stjórnarskrįr sjį žetnnan 3. mįlsliš 1. mgr. fyrir sér ķ framkvęmd. Hvaša skilning skildu žeir hafa lagt ķ oršiš Rķkiš? Hvernig sjį žeir fyrir sér aš Rķkiš hafi eftirlit og umsjón ķ umboši žjóšarinnar? Hvaša merkingu leggja žessir textasmišir ķ oršiš Rķkiš? Lķtum ašeins į hvaš segir um žetta orš į VIKIPEDIA, frjįlsa alfręširitinu. Žar segir eftirfarandi um oršiš RĶKIŠ:

„Rķki eru stjórnmįlalegar einingar įbśenda tiltekinna landsvęša sem eru fullvalda. Skilgreining Max Webers um aš rķki hafi einokun į lögmętri valdbeitingu į afmörkušu landsvęši er vištekin. Innlent fullveldi hefur rķki ef ķbśar žess lķta į žaš sem lögmętt. Alžjóšlegt fullveldi hefur rķki hljóti žaš einnig slķka višurkenningu frį samfélagi žjóšanna.“

Af žvķ sem hér hefur veriš skošaš viršist ljóst aš RĶKIŠ, hefur hvorki sjįlfstęša skynjun, eftirtekt eša huglęga getu til aš hafa umsjón meš nokkrum sköpušum žįttum. Ljóst viršist aš RĶKIŠ getur ekki gętt hagsmuna žjóšarinnar. Sś hugmyndafręši er įlķka og aš hśs eigi aš gęta hagsmuna ķbśa sinna. Žaš mundi treglega ganga upp.

En hvernig gęti žį 1. mgr. vęntanlegra 79. gr. stjórnarskrįr litiš śt, ķ ljósi žeirra fyrrnefndu markmiša sem sett eru fram ķ greinargerš meš frumvarpinu. Skošum dęmi:

Aušlindir nįttśru Ķslands utan žinglżstra eignamarka og/eša lögmętra samninga, einstaklinga eša lögašila, skal teljast ótvķręš eign ķslensku žjóšarinnar. Slķkar aušlindir ber aš nżta į sjįlfbęran hįtt til tekjuöflunar fyrir rķkissjóš, eša til samfélagslegra verkefna, samkvęmt nįnari įkvęšum žar um ķ almennum lögum.

Alžingi setur lög og stašfestir reglur sem viškomandi rįšherra setur um nżtingu aušlindanna. Rįšherra eša undirstofnun rįšuneytis hans hefur umsjón meš mešferš og nżtingu aušlindanna ķ umboši Alžingis og žjóšarinnar. Eftirlit til lands veršur ķ höndum Rķkislögreglustjóra og lögreglu ķ hverju umdęmi en til sjįvar veršur eftrlit ķ höndum Landhelgisgęslunnar.

Meš hlišsjón af žvķ śtžynnta og tilgangslausa oršavali sem notaš er ķ 1. mgr. vęntanlegrar 79. gr. stjórnarskrįr okkar lęt ég stašar numiš ķ bili viš frekari skošun į žeim texta sem žarna hefur veriš lagšur fram sem lagatexti fyrir stjórnarskrį Ķslands. Reynist įhugi fyrir bęttu oršfęri og beinni meiningu ķ vęntanlegan lagatexta gęti e. t. v. komiš fleiri athugasemdir. M.bk. Gušbjörn


Höfundur

Guðbjörn Jónsson
Guðbjörn Jónsson
F.v. ráðgjafi

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (20.9.): 1
  • Sl. sólarhring: 1
  • Sl. viku: 168
  • Frį upphafi: 149473

Annaš

  • Innlit ķ dag: 1
  • Innlit sl. viku: 149
  • Gestir ķ dag: 1
  • IP-tölur ķ dag: 1

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Sept. 2017
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband