VI TREYSTUM EFTIRLITSKERFIN ???

egar g horfi kvldfrttir sjnvarps sunnudaginn 5. janar 2020, s g hversu endanlegt virist vera barnaleg heimska eirra sem standa fyrir framvindu reglusetninga sem almenningi er tla a fara eftir, sjlffum sr til heilsueflingar. tiloka tel g vera a tla eftirlitshlutverki almennings veri elilega framfylgt eigi flki sjlft a annast eftirliti. Hr g vi frttina af heimild til innflutnings frosnu hrum kjtvrum og eggjum, fr Evrpulndum. Innflutningsheimildin var bygg eirri forsendu a eftirlitskerfin me heilbrigu hrefni standi fyrir rannsknum hinni innfluttu vru, annig a jin veri vel varin fyrir llum eim sjkdmum sem rfast bstofnum erlendri grund.

Eins og staan er n og hefur veri undanfarin r, verur ekki s a eftirlitsstofnanir okkar anni nausynlegu eftirliti innlendri framleislu. Ekki er vita til a auki fjrmagn ea mannskapur hafi veri sett, ea fyrirhuga s a setja eftirlit me innfluttum matvlum, reikna megi me a rannsknarrf aukist um c. a. 200% essum nstu rum. Leyfisveitandi treystir hina ekktu og rmuu lghlni landsmanna. Og a eir skapi a mestu leyti hi virka eftirlit sjlfir, me sjlfum sr og rum, varandi allt er ltur a heilbrigi vrunnar.

egar g heyri etta hugsai g me mr a s sem tk endanlegu kvrunina um etta fyrirkomulag hafi lklega aldrei komi t blaumfer slandi og ekki hreint ekkert til hugarfars slendinga varandi hugarfars til heftandi kva laga. Maur arf ekki a fara langa vegalengd til a komast a raun um a langstrstur hluti kumanna ltur sig litlu skipta hvaa lg ea reglur gild um umfer kutkja ea gangandi vegfarenda. hefur a undanfrnu mtt sj flk standa vi gangstttarbrn og ba eftir grnu gguljsi. Oftast reynist ar um erlenda feramenn a ra, sem stara me nokkurri undran framferi heimamanna. g get mgulega gert mr hugarlund a viring landsmanna fyrir innflutningsreglum frosinnar matvru, kalli sterkar byrgartilfinningu flks gagnvart vlfs, heilsu- ea eignatjn sem flk teflir a sr httu me, fullkomnu viringaleysi fyrir elilegum lgbonum reglum um hegan umferinni.


Opi brf til Dmsmlarherra,

Dmsmlarherra,

slaug Arna Sigurbjrnsdttir

Reykjavk 6. nvember 2019

Vegna laga um tlendinga, nr. 80/2016, og fleira v tengt.

g tla a byrja v a jta a vegna slmrar heilsu hj mr, egar umrdd tlendingalg voru til meferar inginu, las g aldrei yfir alla langloku. Og sar frst a fyrir. a var v ekki fyrr en gr sem g fr a lesa mr til essum lgum, kjlfar uppots No Border samtakanna vegna Albnsku hjnanna.

egar g fr a lesa essi lg, nr. 80/2016, og samhlia kkja greinarger og umsagnir um einstakar greinar frumvarpinu a lgunum, var g svo hissa a g ver bara a leggja fram spurninguna sem hva eftir anna kemur upp hugann. En s spurning er:

Hver, ea hverjir, eru hfundar a frumvarpinu a lgum nr. 80/2016 ??

Mr er a gjrsamlega skiljanlegt hvernig a geti gerst Alingi slendinga, ar sem umtalsverur fjldi ingmanna er lgfrimennta flk, a slkur skapnaur sem arna var fer, skildi f a komast dagskr ings. a vekur athygli egar ferli mlsins gegnum ingi er skoa, hve efnisrrar og markvissar umrurnar uru. Mig undrar strlega hve ltil vandvirkni og agt virist hf varandi hina mikilvgu reglu stjrnarskrr, um frihelgi einkalfs og fjlskyldu slenskra rkisborgara. Slkt kvi fyrirfinnast ekki innan gildissvislaganna, ea 2. gr. eirra um„Tilgang og markmi“. a er hreint eins og rttarstaa slenskra rkisborgara skipti engu mli en rttindi fr hendur tlendinga, h v hvernig og me hva heimild eir koma til landsins. Af gildissvii, tilgangi og markmii laganna, eru tlendingur sem hinga kemur alltaf fullum krfurtti hendur stjrnvldum. En hins vegar er engu skrt hvaan s krfurttur er upp runninn ea hvernig hann a vkja til hliar skyldum stjrnvalda gagnvart eigin j.

g hef ekki enn klra a fara gegnum ll lgin en mia vi a sem g hef egar s, ska g upplsinga um hvernig g get fengi rannsknarheimild vinnubrgum vi samningu ess frumvarps sem lagt var fyrir Alingi. Einnig yrfti g heimild til frekari rannsknar ferli mlsins gegnum ingi en fram koma mlaskr Alingis. ar gti veri um a ra eins og t. d. fundargerir nefnda samt afritum af rum ingmanna eim nefndarfundum sem umrur um frumvarpi fru fram. Hfnun rannsknarleyfi mun ekki vera til ess a falli veri fr rannskn, heldur veri hn rugri og tmafrekari og lklega ekki eins nkvmlega greint rtt fr atburars.

Me essu erindi tla g a gefa sm snishorn af skiljanlegri efnislegri ftkt 1. og 2. gr. laganna. a breytur ekki miklu jafnframt s lesi gegnum greinarger frumvarpsins og umsagnir um essar fyrstu tvr greinar.

1. gr. laga nr. 80/2016, um tlendinga, ber heiti „Gildissvi“og ar segir svo 1. mgr:

„kvi laga essara gilda um heimild tlendinga til a koma til landsins, dvl eirra hr og rtt til aljlegrar verndar.“

arna segir fyrir um heimild tlendingatil a koma til landsins, dvl eirra hr“ o.s. frv.

arna er vsa til heimildatlendinga til a koma til landsins. Hins vegar eru engar lsingar eim heimildumea tilvsanir , hvar r heimildir er a finna. egar liti er frumvarpsskjali og flett upp „Umsgn um 1. gr. frumvarpsins, hefst umsgnin eftirfarandi:

Greinin fjallar um gildissvi laganna. kvum laganna er tla a gilda um yfirrasvi hins slenska rkis en fyrst og fremst landi sjlftarsem um er a ra kvi um heimild tlendingatil a koma til landsins og dvl eirra hr landi.“

arna er eitthvert samrmi fer, v essum umsagnartexta, er fleirtlu tala um a „kvum laganna“o.s.frv.. lagatextanum sjlfum er hins vegar einungis tala eintluum kvilaga essaragilda um heimildtlendinga..o.s. frv.“

Hr vaknar spurning um hvort falli hafi veri fr v a hafa fleiri kvi um heimildir tlendinga til komu hinga og dvalar hr. Og niurstaan bara ori s a kvei vri a hafa eina heimild? En s a svo, vaknar spurning hvers vegna tala er um framangreindri umsgn um 1. gr. a kvi laganna um heimild tlendinga til a koma til landsins, s tla a gilda um: yfirrasvi hins slenska rkis en fyrst og fremst landisjlft..o.s. frv.“a vekur einnig athygli mna a arna er eingngu tala umyfirrasvi hins slenska rkis, sem eru auvita aulindirnar. En san fyrst og fremst landisjlft.

ekkt er, a egar skrleika vantar lagatexta, leita dmarar frekari upplsinga greinarger me frumvarpinu, til a komast nr tluum tillangi lggjafans. blasir vi dmurunum a tlendingar eiga anna hvort einhverjaheimild ea heimildir til yfirrasvis hins slenska rkisoglandi sjlft.En rtti ea rttinda jarinnar er hvergi geti. vekur einnig undrun mna, mia vi orafjldan 1. mgr. 1. gr. laganna, r miklu umsagnir sem greinarger frumvarpsins, birtast um kvi 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins, sem er eins og 1. gr. laganna. essara umsagnir um 1. mgr. eru eftirfarandi:

1. mgr. segir a kvi laganna gildi um heimild tlendinga til a koma til landsins og dvl eirra hr. kvi nefnir ekki fr r landi. Er skringin v s a skv. 3. mgr. 66. gr. stjrnarskrrinnar verur engum meina a hverfa r landi nema me kvrun dmara. er heimilt a stva brottfr manns r landi me lgmtri handtku. etta kemur hins vegar ekki veg fyrir a settar su reglur um eftirlit me brottfr r landi, sbr. 2. mgr. 2. gr. og 18. gr. frumvarps essa.

1. mgr. greinir auk essa fr v a kvi laganna gildi um rtt tlendinga til aljlegrar verndar samkvmt stefnu slenskra stjrnvalda og aljlegum skuldbindingum. Er ar tt vi skyldu slenska rkisins til a taka vi einstaklingum er uppfylla kvein skilyri samkvmt aljlegum skuldbindingum. essum skilyrum og essari skyldu er lst m.a. IV. kafla.

1. mgr. segir enn fremur a kvunum s tla a gilda um tlendinga en tlendingur telst hver s sem ekki er slenskur rkisborgari samkvmt lgum um slenskan rkisborgarartt, sbr. lg nr. 100/1952. kvi kemur ekki veg fyrir a mismunandi reglur gildi um einstaka hpa tlendinga. annig hafa mis kvi frumvarpsins a geyma srreglur um norrna rkisborgara. leiir af aild slands a jrttarsamningum, annars vegar samningi um stjrnmlasamband fr 18. aprl 1961, sbr. lg nr. 16/1971, og hins vegar samningi um rissamband fr 24. aprl 1963, sbr. lg nr. 4/1978, a kvin geta ekki nema a hluta til n til tlendinga sem eru starfsmenn sendira ea risskrifstofa ea fjlskyldna eirra. Sama er um ara tlendinga sem njta rlendisrttar.“

arna er textahfundur greinilega allt um heimi en s sem samdi lagatextann. Ef lgmennta flk Alingi hefi a einhverju leyti gengt skyldu sinni, hefi einhver eirra tt a reka augun essa vitleysu. Ef i geti fundi merkingar allra eirra atria sem koma fram eim remur uppslttum umsagna 1. mgr., eim fu orum sem eru lagatexa 1. mgr. 1. gr. laganna sjlfra, tti mr afskaplega vnt um a f ingu senda. En um 2. og 3. mgr. 1. gr. er lti sagt umsgn anna en stendur greinunum sjlfum.

En ltum nst 2. gr. laga nr. 80/2016. S grein ber heiti Tilgangur og markmi.

2. gr.Tilgangur og markmi.

Tilgangur laga essaraer a kvea um rttarstu og tryggja rttarryggi tlendingasem koma til landsins ea fara fr v, skja um dvalarleyfi ea dveljast hr landi samkvmt lgunum

g get n ekki anna en spurt sem smdu essi lg, fjlluu um au ea samykktu au, hvort i hafi aldrei skili hva stendur 65. gr. stjrnarskrr Lveldisins sland. a er kannski full sta til a lta ann stutta en mikilvga texta fylgja hr me, svona til upprifjunar. En 65. gr. stjrnarskrr segir:

65. gr.[Allirskulu vera jafnir fyrir lgumog njta mannrttinda n tillits til kynferis, trarbraga, skoana, jernisuppruna, kynttar, litarhttar, efnahags, tternis og stu a ru leyti.“

etta verur varla skrar ea einfaldara til eftirbreytni. stjrnarskr okkar segir a ALLIR SEM DVELI HR LANDI, skulu njta jafnar stu a lgum varandikynferis, trarbraga, skoana, jernisuppruna, kynttar, litarhttar, efnahags, tternis og stu a ru leyti. Me llu er v opinberum ailum, ea lggjafanumme srlgum, heimilt a mismuna ailum nokkurn mta eim sem landinu dvelja. Ef erlendir ailar vilja koma hinga til dvalar, eiga eir a sjlfsgu a njta nkvmlega smu mannrttinda, flagslegra- sem efnahagslegra rttinda og slendingar njta sjlfir er eir leita heim, eftir meira en 6 mnaa dvl erlendu rki. Allt anna er brot jafnrisreglu 65. gr. stjrnarskrr slands.

Ltum hva segir 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. ar segir:

„Enn fremur er a tilgangur laga essara a veita heimild til eftirlits me komu tlendinga til landsins, dvl tlendinga hr og fr eirra r landi.

Hva fellst raun essu oghva segir um etta atrii umsgn frumvarpshfunda um 2. mgr. 2. gr. laganna:

tlendingur a jarttiekki rtt til a flytja til annars landstil a setjast ar a. Um a fer eftir landslgum. Stjrnvld geta urft a hafa eftirlit me og stjrn komu og flutningi tlendinga til landsins. annig getur urft a takmarka komu tlendingavegna atria Frumvarpi hefur annig a geyma srstakan kafla um komu og brottfr (sj II. kafla), auk annarra kva um etta efni.“

essari umsgn m segja a textahfundur frumvarps s a benda msar leiir sem grpa megi til ef hamla arf gegn fjlda tlendinga sem hinga skja. En ltum 3. mgr. 2. gr. laga nr. 80/2016, um tlendinga og sjum hva kemur fram lgunum:

Lg essi veitagrundvll fyrir aljlegri vernderlendra rkisborgara og rkisfangslausra einstaklinga sem eiga ann rttsamkvmt aljlegum skuldbindingum slenskra stjrnvalda.

umsgn um 3. mgr. 2. gr. laganna segir textahfundur frumvarps lti og lti ntt kemur ar fram. Umsgnin er a mestu endurtekning v sem stendur sjlfum texta frumvarpsins. Umsgnin byrjar athyglisverri framsetningu.ar segir a:

3. mgr. kemur fram a lgin eigi a vera grundvllur fyrir aljlega vernderlendra rkisborgara og rkisfangslausra einstaklinga“...o.s.frv.

g tel tiloka a s aili sem skrifai etta inn lagatexta hafi veri lgfrimenntaur ea haft a trausta ekkingu v hvernig elileg lagatilvsun er sett fram lagatexta. Auk ess m benda a EF essum lgum hefi veri tla a vera grundvllur fyrir aljlega vernd“, hefi reianlega veri geti nmers laganna og 1. gr. Gildissviieirra laga geti.

a vekur einnig undrun, sem bendir til vanekkingar textahfundar mikilvgum atrium verksins sem veri var a vinna, a umsgn um smu lagagreinina, um sitt hvora mgr. hafi veri a ra, segir hann einni mgr. a lgin sem hann bi til texta fyrir, s tla a vera grundvllur fyrir aljlega vernd“.En 1. mgr. umsagnar sinnar skrifar hfundurinn a: tlendingur a jarttiekki rtt til aflytja til annars lands til a setjast ar a.

A essu sinni lt g loki athugasemdum mnum vi fyrstu 2 greinar laga nr. 80/2016, um tlendinga. Af lauslegri yfirfer yfir arar greinar essara smu laga, virist mr vera ar miki af atrium sem ekki eigi ar heima. Ekki virist gildar lagaforsendur fyrir eim, auk ess sem margt virist stangast vi kvi stjrnarskrr. En veri essi lg ekki felld niur, sem g teldi heppilegast, og nnur einfaldari og framkvmanlegri sett stainn, er tlit fyrir a opinbera veri allar vitleysurnar sem virast hafa veri gerar vi setningu essara laga.

essu sambandi m t. d. velta fyrir sr starfsheitinu „lgfringur“.Nafngiftin virist benda til kveins „frittar“ sambandi vi skilning og tlkun laga. S raunveruleiki sem vi mr blasir, eftir meira en 30 r vi gagnrni tlkun og framkvmd laga, auk dmgreindar vi dmfellingar,sem sni v miur oft ranga niurstur dma. Allt tti a vera byggt „meintri“ lgfri, en reyndist bara fullkomin mannanna verk, sem ekki stst einfalda rkfrilega skoun, t fr stjrnarskr okkar og Mannrttindayfirlsingu Sameinuu janna.

a er fullkomlega elilegt a , svona n essu mikilvga starfi setjir upp spurningamerki gagnvart slku erindi sem til n berst. En hafir lesi eitthva af v sem g hef sent ingmnnum varandi rttlti og rttarfar ea um vinnubrg Alingis, gti a hjlpa en verur ekki raki hr. En ef veltir fyrir r hve sterka laga- og rttarfarsekkingu urfi til a krefja Hstartt RISVARum a taka upp dma sna sama mlinu og a lokum vera a sta eim afarkostum a allir dmarar rttarins veri a vkja r sti og ALLIR dmarar settir nir, ert a lesa skrif ess er var arkitekt a eirri vegfer. g gat ekki framkvmt hana sjlfur, vegna ess a g m ekki kalla mig lgfring, g hafi margoft snt a g er llu rkgleggri refilstigum laganna en flestur eir sem teljast hafa RTT til a kalla sig lgfring. ar stu vegi fyrir mr vergiringshttir menntakerfis s.l. 40 ra ea svo. En au atrii vera ekki rakin frekar hr, enda er a anna erindi.

g vonast til a taki kvei og alvarlega eim augljsu rngu vinnubrgum sem vihf hafa veri vi hnnum essara lggjafar um tlendinga. Stjrnarskr okkar er me eim htti a mannrttindakvi vera aldrei mismunandi me lgmtum htti. a er hrein vitleysa a eitthvert erlent afl, geti gert skilyrislausa krfu hendur landi okkar, ea j, a vi tkumst hendur „Aljlega vernd“ einhvers flks sem ekki snir me sannanlegum htti fram hver og hvaan au eru og hva gni eim, annan veg en rum sem svinu bjuggu. a viristnokku augljst r hvaa herbum s heilaspuni er kominn, sem hrga var saman lagablkinn nr. 80/2016. a mun skrt nnar sar.

g ska r velfarnaar starfi og einkalfi og vnti ess a f vibrg fr r ea nu flki innan elilegs tma.

Viringarfyllst

Gubjrn Jnsson,

lgfrur me afbrigum

Kruhlum 4, 111 Reykjavk

Smi 567 2001 GSM 860 84 00


ERU SLENDINGAR SAMFLAG UM LVELDI ??

Fyrirsgnin a essum skrifum er dlti krefjandi spurning til eirra sem etta lesa. Eru gildishlain siferisvimi okkar au a vi sum ll sama bti a ra smu tt? Ea eru slendingar tvstraur hpur stefnulaust rfandi einstaklinga, ng me lf sitt og hrdd vi a tj einlgar skoanir snar og vera heiarleg?

g er nokku viss um a vi fyrsta lestur essa texta, telji margir mig loksins vera orinn snarruglaan. En ef i hugi mli aeins og reyni a mynda ykkur ann frleik sem g er binn a glsa inn tlvuna mna, samhlia v a lesa ingtindum og dagblum um vihorf ingmanna, stjrnmlaafla og jar fr lveldisstofnun? Af eim lestri er g bin a sj nnast endalausar endurtekningar mistkum sem sprottin eru r nnast samskonar forsendum, hvorki stjrnmlamenn ea jin sjlf virist geta lrt af fenginni reynslu.

Mr var snt me afar skrum htti hvernig jin villtist af vegi: samflags, fjlskyldu, strfjlskyldu (tta), ea jafnvel heils byggarlags, yfir til undirferlis grgi og sjlfsdrkunar einstaklinga. Hgt vaxandi srhyggja og heiarleiki list a og hefur einnig meferist hgt vaxandi kruleysi gagnvart sameiginlegum byrgum. sama htt og mevirkni heltekur fjlskyldu alkahlista, svo enginn sr vgestinn, virtist jin steinsofandi gagnvart augljsum og opinberum jfnai fjrmunum hennar og aulindum. vivaranir var liti eins og slma martr og r ltnar hverfa fjlda nrra frtta af njum heiarleika.

egar samflagsmynd fyrri hluta sustu aldar er skou, kemur fram a uppeldi ungviis hafi gegnum aldirnar veri samvinnuverkefni riggja kynsla. Barni var verkefni en sama tma voru foreldrar ess annarskonar verkefni, er eir fetuu sn fyrstu sjlfstu skref fullorinsra, n beinnar stringar fr reynslu ea ekkingu foreldra sinna. Raunveruleiki ess lfs sem mtti unga flkinu hverjum degi, var eim framandi og eirra reynsluheim engar lausnir a skja.

riji ttur urgetins riggja kynsla samstarfs, var einskonar ryggisventill fyrir hina nbkuu foreldra ungbarnsins. ar var um a ra hinn svakandi reynslubanka riju kynslar, fyrir unga flki nju foreldrahlutverki. En sama htt var einnig um nausynlegt slarskjl a ra fyrir hi unga og vikvma taugakerfi barna sem alltaf gtu leita skjls hj mmum snum og fum. ar vissu brnin a skjls var a vnta fyrir eim erfileikum sem au kunnu engin skil . a hefur alltaf veri srsvi riju kynslar a hafa lykilinn a hugarr barna og geta beint huga eirra fr erfium hugsunum me frlegri ea skemmtilegri sgu.

Lkast til var a algjru gti sem hinu sameiginlega verkefni riggja kynsla, um nttrulega vernd fyrir ungvii, var nnast fyrirvaralaust raska, n ess a gtt vri a mikilvgustu undirstum mannlegs roska og samflagsvitundar. Svo langt aftur sem menn gtu muna, hafi meginregla veri s a ungbrn og brn til 6 ra aldurs nytu sliti ryggis og umnnunar foreldra og ttingja. Fjlskyldumyndin var talinn str hluti samflags-vitundar og mikilvgt a varveita ryggisumhverfi barna vikvmu roskaskeii eirra.

Hr er varpa fram spurningu til Alheimsvitundar.

En af hverju var ryggis ungbarnsins tali best gtt hj fjlskyldu sinni?

Og g f eftirfarandi svrun.

Fyrir v eru nokkrar mikilvgar stur sem enn dag hafa of lti veri grundaar, en felast nttrulegum roska barns. Lkamsvxt ungbarns sr flk me augunum. En til a greina andlegu hli hins nkomna einstaklings til jarvistar okkar, arf nman skilning v orkufli sem drfur einstaklinginn fram.

v miur er enn of ltil hersla lg , vi fingu ungbarns, a foreldrar fi nausynlegan skilning v hvaa skyldur leggjast herar eirra me hinum nja fjlskyldumilim. a er t. d. of ltil hersla lg a foreldrar ekki hina eilfu rgreiningu hvers einstaklings : Anda, Lkama og Sl. S rgreining ekkert skylt vi trarbrg.

Andinn, er s orka sem umlykur hverja lifandi veru og veitir lffrum hennar orku til a starfa. Flki samspil milli orku einstaklingsins og Alheimsorkunnar verur ekki nnar tskrt hr, v slk er nokku lng lesning.

Lkaminn vex murlfi konunnar sem fir barni. a hefur hins vegar iulega veri fari gtilega me ennan lkama fsturskeii og fyrstu stundum hans jarvistinni. a hefur vilja gleymast a essi litli lkami kemur r loftkyrru og trekklausu 37 heitu umhverfi. En hiti fingarrmi er tluvert lgri og gustur vegna loftskipta. gilegast vimi fyrir flesta til skilnings er tilfinning eirra sjlfra vi a koma fr sulgari heitum lndum, aftur til kuldans slandi. Hvernig tti flki umskiptin, ef a vri naki eins og barn vi fingu?

a er einnig skortur a ngrar varar s gtt gagnvart sklum umhverfi ltils barns. Lkami ess er frur ft en lofti leikur frjlst um augu, eyru og eyrnagng, sem eru me vikvmri varinni unnri h. Sama er a segja um nefgng og ndun barns umhverfislofti t. d. veitingasta, verslunarmist, mengunarlofti borgarumferar ea kuldanepju sem foreldrar finna ekki fyrir vegna vanans. Ungbarni, me sna nfurunna h ndunarvegi og lungum er varnarlaust gegn vang eirra fullornu. Ef gtilega er fari essum efnum fyrstu vikur jarvist barns, getur a haft varanleg heilsuspillandi hrif til frambar og ekki hva sst sari hluta vinnar. Nnar tskrt sar.

Er komi a riju greiningu einstaklingsins, en a er Slin. Slin er ekki hluti af skpun lkamans murlfi, heldur sjlfstur lfskraftur sem tekur sr blfestu lkamanum vi fingu. Hvernig Slin velur sr foreldra verur ekki tskrt hr. Hins vegar verur aeins fjalla um vaxandi vangaveltur um hvort Sl s eitthvert srstakt fyrirbrigi ea hvort Sl barns geti hafa lifa ur hr jr.

Lklega er auveldast a skra t fyrir ntmamanninum hva Sl s, me v a lkja henni vi geymslusvi tlvugagna geimnum. Murtlvan vri persnan jrinni, sem hefi, mevita ea mevita, samband vi gagnagrunn sinn geimnum. Gagnagrunnur tlvu er uppbyggur af llum eim verkum sem tlvuna hafa veri unnar. Sjlfkrafa vistast r gagnagrunninum geimnum ll au r sem tlvan vinnur. Lkt er um gagnagrunn Slar. Hann er samansettur af minningum og reynslu r llum eim lfum sem Slin hefur lifa hlutverki tiltekins einstaklings. ll s reynsla sem Slin hefur last vistast Slarkjarna hennar. a er svo misjafnt eftir lfum hve mevitaa tengingu Sl einstaklingsins hefur vi forabr reynslu sinnar Slarkjarnanum. Sumir einstaklingar telja sig engar slkar tengingar hafa en arir hafa nnast tmandi agang a fyrri reynslu og ekkingu.

Til a hjlp flki a n ttum essu flkna umhverfi hefur v nokku fjlga a Sl verulegs snillings einhverju svii tekur a sr a fast aftur jarvist og hafa me sr fyrri snilli sna, sem ekkt hafi veri meal jararba. Strax unga aldri, egar samstarf Slar og lkama er ori nokku vel jlfa, fer Slin, sem nr einstaklingur, a birta fyrri hfileika sna, en enn lkama barns, svo frni og listrnir hfileikar ykja me lkindum. r Slir sem taka a sr slka endurfingu, gera slkt til a rtta eim Slum hjlparhnd sem villst hafa af lei krleiksvitundar og samkenndar.

Hr er loki v sem Alheimsvitundin vildi leggja inn essi skrif.

Me miklum sldarafla uru umtalsverar breytingar atvinnulfi landsmanna. Mikill sldarafli kallai tmabundi konur t vinnumarka, til a gera tflutningsvermti r miklum sldarafla. Slk taksverkefni voru ekki kunn jinni miklum aflahrotum. Alltaf var brugist eins vi miklum afla. r konur sem gtu, fru til vinnu og fr var gefi efri bekkjum barnasklanna, svo brnin gtu teki tt a bjarga vermtum.

Samflagsmyndin breyttist framhaldi af sldarvintrinu. Upp r essu taksferli sldarvintrs, kom andsvar viskiptalfsins gegn fyrirsjanlegum samdrtti viskiptaveltu, egar mikill tekjusamdrttur yri hj heimilum landsmanna. Verblga hamlai fyrirtkjum a greia hrri laun. En me v a f konurnar lka t vinnumarkainn myndu rstfunartekjur heimilanna haldast hrri en ef fyrirvinnan vri bara ein. Me v a f fleira flk t vinnumarka mundi velta samflagsins einnig aukast, og ltta pressu launaflks um kauphkkanir.

Nokku samhlia essu var af hlfu tiltekinna afla viskiptalfinu, hafin rursherfer fyrir v a konur ltu ekki binda sig bak vi eldavlina, heldur tkju tt tekjuflun heimilisins. Samhlia v myndu r einnig njta ess frelsis sem fylgdi v a geta komist t af heimilinu. Ekki minnist g ess a hafa ori miki var vi umrur um hvaa hrif svona rskun hefi ryggisumhverfi barna. a var tali fullngjandi a brnunum vri bara komi fyrir fstri, fyrstu hj ttingjum ea konum sem ekki sttust eftir a vinna ti. San raist etta fjldauppeldi barnaheimilum, ar sem fjlskyldutengslin byrjai a rilast.

llu essu ferli verur hvergi s a Alingi, nnur stjrnvld ea starfandi stjrnmlaflokkar, hafi gert neina tilraun til a kanna tgjaldaol jflags okkar, ea finna t samspil tekna og tgjalda me venjulegu rekstrarlkani um sjlfbrni. umsamin tgjld vegna innflutnings voru ri hverju miki meiri en gjaldeyristekjur. Olli s mismunur stugu gengisfalli og hkkandi vxtum af lnum unga flksins, sem var a reyna a koma aki yfir hfu fjlskyldu sinnar.

Vinnulag almennings jkst verulega, samhlia frekar svfnum aferum viskiptalfsins til a flkja ltekjuflk skuldafjtra, sem svo voru sendir lgfriinnheimtu egar greislugeta ngi ekki til a greia fallnar skuldir. Engar leibeiningar voru veittar almenningi um hvernig tti a verjast tl-tilboum viskiptalfsins, sem fkk afskriftir snar og tapaa vruslu, dregna fr skattlagningu. a ferli verur ekki raki nnar hr en kemur fram sar.

egar komi var fram sari hluta nunda ratug sustu aldar var ori berandi hva flk virtist bi a missa alla dmgreind fjrmlum. Skuldir heimila jukust hrum skrefum og harka lgfriinnheimtna a sama skapi. eim tma var g a kynna mr fri sem klluust „Opinber jnustustjrnun“. v verkefni var kafli um hrif streitulags dmgreind flks. tengslum vi a var bent rannskn tveggja skra slfringa, sem hfu, samt Rssneskum slfringum, fengi a kanna heilsufar svokallara „samviskufanga“ Rssneska Glaginu Sberu. Mr fllust alveg hendur egar g las ar a allir sex fangarnir sem rannsakair hfu veri, hefu eftir sex mnaa rlkun, veri farnir a sna skeringu dmgreind.

Me essar upplsingar fr g fund tveggja rherra og nokkra ingmanna sem g var kunnur. Sndi g eim essar niurstur og benti jafnframt a almenningur slandi hefi bi vi alltof miki streitulag um margra ra skei vegna skuldalags og mannlegra innheimtuagera. Sustu rin, me vaxandi heildarskuldum heimila, hefi einnig bori vaxandi dmgreindarskorti fjrmlum, sem verulega hefu auki vanda margra, og vri alls ekki eingngu tengdur lglaunaflki.

mttvana hryllingi var g horfandi a v brjli sem fr gang kjlfar ess a algjrum vitum bankamlum, voru seldir allir aalbankar jarinnar. ri 1998, sendi g rherrum og ingmnnum avrun um hvert stefndi. Benti g a rfum rum yri jin ekki endurgreislufr allra eirra erlendu lna sem bankarnir yru bnir a taka, me sama framhaldi.

g fkk ekkert svar en tla a ljka essu me glefsum r brfi sem g skrifai Dav Oddssyni, verandi forstisrherra ann 14. janar 2004. etta hefur ekki ur veri birt opinberlega.

„Virulegi forstisrherra.

Me vaxandi hug hef g fylgst me standi jflagi okkar, sem v miur getur ekki anna en leitt til hrmunga. ar g vi rt vaxandi opinberun alvarlegum dmgreindarbresti. undanfrnum rum hef g beint athyglinni a dmgreindarskorti hj alingismnnum, stjrnvldum, rttarfarinu og rekstri heilbrigiskerfisins. Me vaxandi hraa hringekju frnleikans, sem veldur streitu og misrtti jflaginu, opinberast hve miki vantar a eir ailar sem teki hafa a sr framangreinda mikilvga flokka stjrnun jflagsins, hafa rngt og takmarka sjnarhorn og sj greinilega ekki t yfir au vifangsefni sem eir telja sig vera a fst vi.“

....

„ri 2000 var sjvartvegsrherra margtreka krafinn tilvsana lg fr Alingi, sem heimili slu aflakvta. Enn hefur s rherra ekki geta framvsa slkum lagaheimildum, sem skiljanlegt er, v slk lg hafa aldrei veri sett. essi sami rherra fkk lka, september 2003, bk mna um stjrnkerfi fiskveia og tlai a senda mr umsgn um hana innan stutts tma, egar lgmenn runeytisins vru bnir a fara yfir hana. S umsgn er ekki komin enn. Lklega kemur hn ekki fremur en lagatilvitnanir um heimildir til slu aflakvta sem ska var eftir ri 2000. Lklega hefur hann hvorki frtt af stjrnsslulgum n upplsingalgum. segir honum kannski fr essum lgum vi tkifri.“

.....

„Hin sfelldu tk um rekstur heilbrigiskerfisins er enn einn vinkillinn srkennilegan dmgreindarbrest ingmanna og stjrnvalda. Af einhverjum skiljanlegum stum hefur aldrei veri kalla eftir treikningum fjrmlaruneytis kostnaargreiningu ess elilegri framkvmd laga um heilbrigisml. g vil hr me ska eftir v a beitir r fyrir a runeyti geri slka kostnaargreiningu og mr veri sent eintak af henni. Vonandi me betri skilum en lagatilvsanirnar fr sjvartvegsruneytinu.

Af athugunum mnum skipuriti Landsptala, samt marghttari knnunum starfseminni, blasa vi margir ttir sem valda verulegum rfum kostnai. Einnig m sj framkvmd heilbrigisjnustu utan sjkrahsa, msa tti sem einnig valda rfum tgjldum. meira en r hef g bei svars fr forstjra Landsptala um heimildir til nrra tgjalda, sama tma og hann sjlfurtilkynnti a engir fjrmunir yru lagir anna en vihalda verandi jnustustigi. tgjld essi virast vera einhverjir tugir milljna stofnkostnai, auk einhverra milljna rekstur hinnar nju jnustu. mttir lka segja honum fr stjrnsslu- og upplsingalgunum.“

.......

„ umrum undanfarinna mnaa og ra, hefur nokku veri fjalla um msar framkvmdir hins opinbera, sem hafi ori mun kostnaarsamari en framkvmdatlun geri r fyrir. M ar nefna jmenningarhs, skrifstofubyggingu Alingis vi Austurvll, vibyggingu vi Alingishsi, a gleymdu einkennilegu rugli vi jminjasafni. g hef ekki ori var vi neinar athugasemdir nar ea fjrmlarherra vi essu mikla tstreymi fjr r rkissji, umfram fyrirliggjandi heimildir Alingis. au umframtgjld sem arna munu vera, teljast vera nokku annan milljar. Til vbtar v m nefna 6 milljara sem settir voru a halda flokki vinnuvla gangandi svo verktakafyrirtki lentu ekki vandrum. Tveir milljarar virast hafa fari aukningu fjrfestinga og starfsemi sendira og stofnun nrra.

a sem hr hefur veri raki er hugnanleg stafesting dmgreindarbresti ingmanna og framkvmdavalds. Stug eru ummli essara manna um a ekki su til peningar til a sinna elilegum rfum eldri borgara, ryrkja, sjklinga og annarra eirra sem hllum fti standa jflaginu. a virist hins vegar ekki vera um fjrskort a ra, egar umframtgjld beinast kvenar nausynlegar ttir. Slkt getur vart flokkast undir heilbriga dmgreind.“

....

„Njasta dmi um dmgreindarbrest kom fram sambandi vi vanhfi formanns nefndar Alingis, vegna hugsanlegra kaupa bankastofnunar SPRON. Svo virist sem einhver fjldi ingmanna telji sig ekki falla undir lagaskyldur lveldi okkar. gn framkvmdavaldsins varandi etta srkennilega ml virist benda til sama dmgreindarbrests, a almenn lagaskilyri landinu eigi ekki vi ingmenn. Ekki verur betur s en arna s ferinni hskalegur hroki.

egar skoa er efni stjrnsslulaga, kemur ljs a fyrsta kafla eirra laga, um gildissvi laganna, segir svo 2. mlsgrein 1. gr. laganna:

„Lgin gilda egar stjrnvld, ar meal stjrnsslunefndir, taka kvaranir um rtt ea skyldu manna.”

…….

„Hr hefur veri drepi fein atrii, sem v miur eru ekki tmandi upptalning um srkennilega birtingu dmgreind stjrnvalda slandi. v miur er rttarrri og dmskerfi ekki undanskilin essu srkennilega standi, essu brfi su ekki tilgreind dmi um slkt.

Spurningin er hins vegar hvort a hafi eitthva a segja a rekja svona tti fyrir r. Lengst af hefur snt a ig skortir verulega heilsta yfirsn fjlttum mlefnum. Dmin fr borgarstjrnart inni eru nokkur, afsakanlegur fjraustur vegna byggingar Perlunnar standi ar upp r. Ekki aeins a byggingakostnaur hafi veri mikill og utan rekstrartta borgarinnar, heldur hefur komi fram fjlmilum a hverju ri urfi a greia verulegar fjrhir megjf me essari byggingu, ara sem hn veri ekki sjlfbrrekstri. Er a eitt afdrifarkasta dmi um dmgreindarbrest borgarstjrnart inni.

Hva varar tmabil itt sem forstisrherra, virist sem aldrei sgu lveldsins hafi veri sett fleiri lg sem stangast vi kvi stjrnarskrr. Nokku srstakt, mia vi hva vekur oft athygli lgfrimenntun inni, og me fjlda lgfringa ingi.
Stjrnleysi stjrnar innar atvinnulfinu og peningamarkanum er bi a koma j okkar afar erfia skuldastu, gagnvart erlendum lnastofnunum. Dmgreindarlausar upphrpanir nar og leikskladeildarinnar fjrmlamarkanum um “gri” sna afar glggt hve hugsun slkum ummlum er bygg rngu sjnarhorni.

Me vsan til ess hve fttt hefur veri stjrnart inni, a vera var vi skynsamlegar kvaranir til framgangs heildarhagsmuna, bst g ekki vi skynsamlegum vibrgum vi eim bendingum sem hr hafa veri settar bla. Lklegustu vibrgin eru a verir reiur t mig og hugsir mr egjandi rfina. Tvenn mltki gtu veri vsbendingar um slkt. Annars vegar mltki um a “skjta sendiboa vlegra tinda” (sem mjg er ika). Hins vegar mltki a “sannleikanum verur spilltur maur srreiastur”.

g vil a lokum taka fram a g tel EKKI a hafi gert eitthva rangt setningi ess a valda jinni tjni. g er hins vegar eirri skoun a hafir veri a fst vi umfangsmeiri mlefni en dmgreind n r vi og hafir, v miur fyrir jina, ekki haft samstarfsmenn og rgjafa sem hfu nga heildarsn til a stra mlefnum jflagsins, me heildarhagsmuni ess til framtar liti, huga.

g hef s hj r marga ga kosti, en eir hafa ekki n a dafna vegna umfangs eirra verkefna sem rst raun ekki vi. g vnti ekki breytinga r ea eirri stefnu sem talar fyrir. rtt fyrir a bi g r Gus blessunar starfi og einkalfi og bi ig a hafa vakandi auga me fyrirsjanlegu hruni fjrmlalfs okkar, veri smu vitleysu framhaldi, sem hinga til hefur veri a trllra jflaginu og hindra elilegt fli fjrmagns um jlfi.

Me kveju,

Reykjavk 14. Janar 2004

Gubjrn Jnsson“

Eins og af essu m sj eru hyggjur mnar af dmgreindarbresti jarinnar ekki alveg ntilkomnar. En egar flk ekkir ekki strfeld stjrnarskrrbrot, sem framkvmd eru opinberlega af hpi ramanna samflagi okkar, er varla mikil von um heilbrigar varnir til vihalds lveldistengdri samflagsmynd.


OPI BRF TIL FORSETA SLANDS

Forseti slands,

Guni Th. Jhannesson,

Bessastum, lftanesi

Reykjavk 27. september 2019

ERINDI: ess er krafist, me vsan til 15. gr. stjrnarskrr og ljsi allra eirra stjrnarskrrbrota sem rakin vera brfinu, a Forseti slands vki tafarlaust r embtti neangreindum remur rherrum, vegna alvarlegrar snigngu eirra vi heiarlega framgngu sambandi vi samning eirra vi 6 sveitarflg hfuborgarsvinu um „samgnguinnvii“ svisins.

Nlega fr a bera umrum fjlmilum um a: samgngurherra, Sigurur Ingi Jhannsson formaur Framsknarflokks, fjrmlarherra, Bjarni Benediktsson formaur Sjlfstisflokks og forstisrherra, Katrn Jakobsdttir, formaur Vinstrihreyfingarinnar grnt frambo, hygust n undangenginnar umru og afgreislu fr Alingi, undirrita meint skuldbindandi samkomulag rkissjsvi ll sveitarflgin hfuborgarsvinu,um viamiklar framkvmdir sem kosta mundu verulega mikil fjrtlt rkissjs. Fram kom frttaflutningi fjlmila 26. sept. 2019, a samgngurherra hafi, sem forsvarsmaur framkvmdanna, stai fyrir glrukynningufyrir ingmenn, v samkomulagi sem umrddir rherrar hafi gert vi forystumenn hinna 6 sveitarflaga hfuborgarsvinu.

Formanni einnar fastanefndar Alingi, tti arna um fullkomna kynningu efni samningsins a ra, v a hefi ekkert komi til umru Alingi. Fr hann v fram a hann fengi afrit af llum samningnum, til a kynna hann ingnefndinni. v hafnai samgngurherra, sem s um kynninguna. Komu essi atrii fram sjnvarpsfrtt, 26.09.2019 en jafnframt snt tsendingu upptaka af orum umrdds nefndarformanns rustl Alingis.

stjrnarskr slenska lveldisins, er nokku skrt kvei um a hverjum s tla vald og stjrnarskr og rum lgum msar leibeiningar um hvernig fari skuli me a vald. umdeilt er a Forseti slands, er sti einstaki handhafi l-valdsins. v valdi getur ekkert lglegt afl innan jflagsins fr honum teki, nema jin sjlf. Og er a tryggilega innramma meginefni 2. gr. stjrnarskrr, ar sem skrt er sagt a:

Alingi og forseti slands fara saman me lggjafarvaldi.“

Jafnframt er afar skrt kvei um ara tti rkisvaldsins, v fram segir eftirfarandi 2. gr. stjrnarskrr um framkvmdavaldi.

„Forsetiog nnur stjrnarvld samkvmt stjrnarskr essariog rum landslgumfara me framkvmdarvaldi.“

arna er meginherslan lg FORSETANN, a hann:ognnur stjrnarvld samkvmt stjrnarskr essariog rum landslgum fara me framkvmdarvaldi.“

rija atrii um rskiptingu valds er dmsvaldi, sem hr ekki til umru.

Eins og arna kemur glgglega fram, er rherrum rkisstjrn slands hvergi stjrnarskr fengin sjlfst vld. Kemur a glgglega fram 13. gr. stjrnarskrr ar sem segir a:

13. gr. „Forsetinn ltur rherra framkvma vald sitt.“

arna kemur afar skrt fram a rherrar slandi fara ekki me sjlfsttt vald. Er a fullum samhljmi vi 2. mlsli 2. gr. stjrnarskrr, ar sem segir a: „Forseti og nnur stjrnarvld...fara me framkvmdarvaldi.“ Samkvmt framsetningi lagakvisins 2. mlsli 2. gr. stjrnarskrr, ekki a leika neinn vafi v a a er FORSETINN, sem gefur llum kvrunum rherranna gildi eftir a hann stafestir rkisrsfundi me undirritun sinni heimild rherra til a framkvma au verka sinna, sem hann lagi undirritu fyrir fund rkisrs. A lokinni afgreislu rkisri, fr vikomandi rherra valdheimild sem forseta slands hafiskriflega veitt rherra til eirrar kvrunar sem afgreidd var rkisrsfundi. Er a fullu samrmi vi a sem segir 16. og 18 gr. stjrnarskrr.

„16. gr. Forseti lveldisins og rherrar skipa rkisr, og hefur forseti ar forsti.

Lg og mikilvgar stjrnarrstafanir skal bera upp fyrir forseta rkisri.“

18. gr.S rherra, sem ml hefur undirrita, ber a a jafnai upp fyrir forseta.“

19. gr. Undirskrift forseta lveldisins undir lggjafarml ea stjrnarerindiveitir eim gildi, er rherra ritar undir au me honum.“

etta er undarlegt ora notkun niurlagi 19. greinar. 18. grein segir glgglega a ur enrherra leggur ml sitt til afgreislu rkisri, undirritar hann mli og leggur a annig, undirrita fyrir forseta. Ef forseti samykkir mli, undirritar hann a einnig og me undirritun beggja, forseta og vikomandi rherra,veitist vikomandi stjrnarerindi gildi.

a er ekki flki a skilja hva arna stendur skrifa skrum orum. Rherrar hafa sjlfsttt ENGAR HEIMILDIR til a kynna ea undirrita frgengi samkomulag vi nnur stjrnvld, fyrirtki ea einstaklinga, fyrr en forsetinn hafi stafest tlun rherra, me undirritun sinni rkisri OG annig veitt v gildi sem stjrnarerindis. Hins vegar er a ml sem ekki hafa veri lglega afgreidd fr Alingi, f ekki afgreislu rkisri.etta leiir glgglega ljs a sjlfst valdheimild rherra er ENGIN,til bindandi kvaranagagnvart rkissji ea jinni.

frttum beggja sjnvarpsstva s kvldi 26. sept., var me miklum fjlgleika sagt fr undirritun rherra undir samning vi sveitarflgin hfuborgarsvinu. ar kom fram a rkissjur muni greia verulegar fjrhir komandi rum, verkefni sem a sjlfsgu eru mikilvg. A, frekar en allt anna hefi tt a leia til ess a lglegar og rttra vinnubraga ALLRA samningsaila vri til fullnustu gtt. Augljst tti a vera af embttistitlum visemjenda rherranna, a eim hefi einnig tt a vera ljs kvi stjrnarskrr um lglegar leiir til a afla heimilda, af hlfu rkisins, til tttku slku verkefni.

v miur virast framangreindir rherrar, borgarstjrinn Reykjavk og allir bjarstjrar annarra sveitarflaga hfuborgarsvinu, frekar hafa kosi a sniganga lglegar og siferislega rttar leiir a markmium snum. Framganga allra essara aila er grf mgun vi forseta slands, Alingi slendinga og jina alla. Ogme beinni tttku einu strsta og vtkasta stjrnarskrrbroti sem frami hefur veri, svo vita s dag a minnsta kosti, skpa eir sr kveinn sess sgu jarinnar. Er slkt eim sur en svo til viringarauka.

N morgunsri mtti lesa frtt Morgunblasins 27. sept. 2019, fyrstu rituu heimildirnar um hin samanteknu stjrnarskrrbrot, riggja rherra, borgarstjra og fimm bjarstjra. Ltum aeins nnar etta merkilega samkomulag. Ekki er tlunin a rekja frttina alla v hana m lesa Morgunblainu, en vkja aeins a meginatrium samkomulagsins, svokallaa.

Sagt er a framkvmdirnar : „Samgngusttmla hfuborgarsvis-ins“, muni kosta 120 milljara krna. Af eirri fjrh muni rkissjur leggja fram 45 milljara, en sveitarflgin 6, samtals 15 milljara. Samtals geri a 60 milljara.

frttinni segir a a s: „sama upph og vegtollar sem vegfarendur greia fyrir not af njum samgngumannvirkjum eiga a skila.“

Fyrst skal a lta a ENGINNeirra aila sem undirrituu hi umrdda samkomulag, hefur umbo embttis sns nema til lengst riggja ra, er kjrtmabil vikomandi trunni. Samkomulag til langs tma, sem ekki hefur veri unni lgmtum og faglegum grunni stjrnum sveitarflaganna, og aan sent bakosningu, getur tplega talist hafa skuldbindandi gildi gagnvart bum sveitarflaganna.

Rkissjur verur ekki skuldbundinn fram tmannme undirritun riggja rherra, sem EKKERT umbo hafatil neinna beinna kvarana fjrmlum rkissjs. samkomulagi essu virist einnig vera bein tilvsun tekjur af „vegtollum“,sem ekki hafa veri afgreiddir fr Alingi sem lg og mli ekki einu sinni komi dagskr ingsins.

40. gr. stjrnarskrr segir eftirfarandi:

40. gr.Engan skatt m leggja n breyta n af taka nema me lgum. Ekki m heldur taka ln, er skuldbindi rki, n selja ea me ru mti lta af hendi neina af fasteignum landsins n afnotartt eirra nema samkvmt lagaheimild“

arna kemur skrt fram a Engan skatt m leggja...nema me lgum“ ENGINN hefur v heimild til skuldbindandi kvarana um innheimtu hj almenningi, nema fyrir slku s lagaheimild. Einnig er ljst a a er brot 40. gr. stjrnarskrr a skuldbinda rkissj til greislu tiltekinnar upphar innan tiltekins tma, nema slk kvi su til staar fjrlgum ea lnsfjrheimildum. me ru oralagi s en hefbundin lnveiting, er skuldbindingin hin sama, ef lgmti vri. Vsast ar beint 1. og 2. li annars mlsliar 40. gr. stjrnarskrr, ar sem segir a: Ekki m heldur taka ln, er skuldbindi rki,“.

g tel ekki stu til a sundurgreina frekar au fjlttu stjrnarskrrbrot sem arna voru tvmlalaust frami. Ef vilji er fyrir hendi hj handhafa forsetaembttisins, a bera tilhlilega viringu fyrir stjrnarskr og stjrnskipan landsins, eru ekki margar leiir boi til vibraga vi svo vtkum brotum stjrnarskr sem hr hefur veri vsa til.

g tel lklegt, hr s um a ra atbur sem er margfalt alvarlegri en v dmi er Landsdmur var kvaddur saman vegna kru hendur Geir Haarde, tel g lklegt a Landsdmur veri kallaur saman n. Hr er a vsu um augljs stjrnarskrrbrot a ra hj remur rherrum, sem eru me meirihluta Alingis a baki sr. Og vi hli eirra eru stjrnendur 6 sveitarflaga hfuborgarsvinu, ar sem lklega ba 65% allrar jarinnar. a mundi lklega einhversstaar vera talin alvarleg afr a lri, lveldisskipulagi, mannrttindum og rttlti landinu, egar stjrnendur svona strs hluta heildarfjlda landsmanna bindast sameiginlegu markmii a hunsareglur stjrnskipunar og stjrnarskrr, til a n fram markmium snum, um tilraun til a undirrita skuldbindandi stu rkissjs gagnvart samningsailum, uma byrgjast greislu 85% allra umferarmannvirkja svinu nstu 15 rin, mean eir sjlfir, me heimilisskra bjum snum og borg 65% ba landsins, skuldbindi sig til fjrmgnunar 12,5% framkvmda.

g bind veika von vi a forseti landsins rsi gegn eirri afr a rttlti og stjrnarskr sem felst framgangi framangreindra rherra og stjrnenda 6 sveitarflaga hr hfuborgarsvinu. Framangreindir rherrar geta ekki lengur tt seturtt Alingi, hversu vgilega sem menn telja sig urfa a lta hin alvarlegu brot eirra. g vnti a sjlfsgu elilegra vibraga flks me skerta rttltisvitund og lagaskilning. En bregist s von m allt eins bast vi v a hfa veri gildingarml gegn umrddu samkomulagi.

Viringarfyllst

Gubjrn Jnsson, kt: 101041-3289

fyrrverandi fulltri hagdeild banka en sar fjrmlargjafi.

Kruhlum 4,111 Reykjavk.


Deilan um Landsrttardmarana

g velti fyrir mr hvernig a geti veri hgt a klra einfldu mli jafn rkilega og gert hefur veri me etta ml landsrttardmarna. a ereins og enginn hafi reynt a rekja sig, tmar eftir forsgu mlsins.

Mli byrjar v a dmsmlaruneyti auglsir eftir umsknum um 15 stur dmara vi Landsrtt. Umsknum skuli skila til runeytisins. runeytinu setur runeytisstjri menn a taka mti umsknum. Spurning er hvort honum hafi yfirsst a bija starfsmennina a flokka umsknirnar. Alla vega datt mr a fyrst hug egar g las yfir lista umskjenda, v ar var enga flokkun hgt a greina.

a hefi mtt tla a runeytisstjri hefi sett menn rvinnslu umskna sem einhverja ekkingu hefu hvernig bri a vinna me slkar umsknirnar, svo r yru lagar upp til rvinnslu elilegan mta. En svo var ekki.

Fyrsta spurning eirra sem unnu r umsknunum hefi tt a vera hve margir hrasdmarar vru meal umskjenda. eir hrasdmarar sem sttu um embtti landsrttardmara, ttu raun ekkert erindi r me „nlium“, sem vru fyrsta (og eina skipti ef eir fengju stu) a undirgangast mat hfisnefndar um hfni sna til a hljta dmarastu, sem ekki yri af eim tekin nema me dmi. S sem einu sinni hefur af Alingi veri valinn hfur til a nafn hans vri sent Forseta slands, til a hljta skipun dmaraembtti, fer aldrei aftur lfinu lei, nema hann hafi veri sviptur embttisheiti snu me dmi.

a hefi v veri elilegt a eir starfsmenn dmsmlaruneytis sem bru byrg mttku og flokkun umskna um dmarastrfin vi landsrtt, vru me ekkingu hvernig fara yrfti ruvsi me umsknir hrasdmara, ea annarra dmara sem sktu um stu landsrttardmara. En v miur var mlsmefer dmsmlaruneytisins verulega btavant a essu leyti. a verur a flokkast sem mlisver vinnubrg eirrastarfsmanna runeytis dmsmla og ekki hva sst runeytisstjra, a tryggja ekki elilega og lgmta flokkun umskna, ur en umsknum var vsa til valnefndar um nlia til dmarastarfa.

Stareyndin var nefnilega s, a samkvmt lista yfir umskjendur um 15 stur landsrttardmara, voru 15 hrasdmarar. ar sem enginn hstarttardmari stti um starf landsrttardmara, voru hinir 15 hrasdmarar eir fyrstu sem ttu tilkall til embttanna. a kom fram hinum nju lgum um dmstla.

brabirgakvi V. vi lg um dmstla nr. 50/2016, er kvi sem tvrtt hefur leibeinandi hrif um run umskjenda um 15 dmarastrf vi landsrtt. nefndu brabirgakvi nr. V. segir eftirfarandi:

eir sem skipair eru hstarttardmararskulu hafa forgang til skipunar embtti dmara vi Landsrttkjsieir a og skulu einskis missa kjrum snum.“

Varla telst nokkur vafi v a framkvmd teljist essi „forgangs“ kvi laganna einnig eiga vi ara dmara, hstarttardmarar teljist fremstir meal dmara. geti lggjafinn ekki mismuna ailum me smu embttisnafnbt, sem er „dmari“. Fullkomlega elilegt var v a dmsmlarherra skipai stur landsrttardmara, hina 15 hrasdmara sem sttu um sturnar, enda voru eir lgformlega fyrstu valkostir sturnar. ar me hefi mli veri r sgunni og bara auglst aftur eftir 15 hrasdmurum og mlinu loki.

En v miur hfu hin rngu vinnubrg runeytisstjra dmsmlaruneytis og starfsmanna hans svo margvslega villandi hrif framvindu mlsins.

Maur getur t. d. ekki anna en velt fyrir sr hvaa erindi eir eigi sti dmara, sem ekki su hve vinnubrg starfsmanna dmsmlaruneytis fru langt t fyrir elilega framkvmd laga. Maur spyr sig einnig smu spurninga varandi a a nliar umskn um dmarastu, tldu sjlfsagt a eir ruust framar hfislista, en hrasdmarar me langa starfsreynslu. Er slkt vihorf rttltis a vihorf sem okkur vantar inn dmarastttina? g hlt ekki.

g segi einungis a lokum. Ef runeytisstjri dmsmlaruneytis getur ekki haft kjark til a viurkenna ranga mlsmefer ferli umskna um dmarastur vi landsrtt, gti komi til greina a einhverjum sem ofbur rttlti, hfi gildingarml alla mefer mlsins hj dmsmlaruneyti og krefjast ess a mli veri afgreitt eftir okkalega auskiljanlegum lgum landsins. Slkt yri alvarlegt reiarslag alla sndarmennsku framkvmd rttvsi og rttltis v landi sem sttar sig letrun skjaldarmerki sitt me orunum: ME LGUM SKAL LAND BYGGJA.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

UM ALVARLEGA GALLA HJSKAPARLAGA

g hef oft fjalla um hve alvarlegt a er egar flk sem skist eftir og tekur a sr strf ingmanns, gerir sr litla ea enga grein fyrir hvaa byrg a er a takast hendur. Lsir a sr oft eim lgum sem ingmenn hvers tma samykkja. Kemur a t. d. fram Hjskaparlgum nr. 31/1993. g hef ur, nokku va fjalla um au atrii, en aldrei sett a skipulega niur opinbera grein til birtingar.

VII. kafla Hjskaparlaga nr. 31/1993 er fjalla um atrii sem eli snu er brot stjrnarskr. VII. kaflinn heitir: byrg hjna framfrslu fjlskyldu sinnar. tt heiti VII. kaflans s einskonar megin vifengsefni essa pistils, er heimilda einnig leita upphafskafla laganna og anga leita me skarpari sn laganna hlutverki og skyldu aila hjnabandi. Grundvllur laga um hjnaband hltur a byggja v a bir ailar finni sig, lgunum, njta gagnkvmrar viringar og viurkenningar, sem fullgildur helmingsaili ess hjskapar sem til er stofna me giftingu. essi jafnrisstaa beggja aila hjnabands er nokku vel dregin fram og birtist 2., 3. og 4. gr. hjskaparlaga. En 2. gr. segir:

2. gr.
Hjn eru hvvetna jafnrtth hjskap snumog bera jafnar skyldurhvort gagnvart ru og brnum snum. eim ber a sna hvort ru trmennsku, styja hvort annaog gta sameiginlega hagsmuna heimilisins og fjlskyldu.
Hjn eiga sameiningua annast uppeldi barna sinna, sj eim farbora og hjlpast a vi a framfra fjlskylduna me fjrframlgum, vinnu heimili og annan htt.“

3. gr.
Hjn skulu skipta milli sn verkefnum heimili eftir fngum, svo og tgjldum vegna heimilisrekstrar og framfrslu fjlskyldu.
Hjnum er skylt a veita hvort ru upplsingar um efnahag sinn og afkomu.

essum tveimur greinum er komi inn nokkur mikilvgustu atrii hjskapar. En a er einmitt eim atrium sem arna voru tilgreind sem mjg alvarleg og skaleg rangtlkun hefur veri rkjandi. S rangtlkun hefur ori grundvllur a upplausn fjlskyldna, ar sem algjrlega saklausir einstaklingar vera fyrir alvarlegasta skaanum. Er ar tt vi brn eirra sem slta hjnabandi.

2. gr. hjskaparlaga segir a hjn skuli hvvetna jafnrtth hjskap snumog bera jafnar skyldurhvort gagnvart ru og brnum snum. Af v leiir a me llu er tiloka a sami lggjafi, sem setur fram hina frvikalausu fullyringu um a bir ailar skuli skilyrislaust vera jafnrtth hvvetna hjskap snum, getur ekki undir neinum kringumstum, smu lgum, lagt rum ailanum skyldu herar a vera framfrandi maka sns. Aila sem fullan rtt framfrslu rkissjs samkvmt 76. gr. stjrnarsrkrr. Lggjafinn getur ekki, smu lgum sem hann segir ba aila hjnabands jafn rttha, gert makann a iggjanda framfris fyrir sig og brnin r hendi ess aila sem lgin kilja a skuli greia hounum sinn hluta af framfrslu fjlskyldunnar. Lg sem hefu slkt innihald vru tvmlalaust litin, fr kynntum vihorfum nokkurra heimsfrgra rttarheimspekinga, fr Bandarkjunum, Evrpu og stralu, litin algjrlega fullngjandi sem lagatexti, vegna samrmanleika skilaboum og merkingu.

Vihorf lk eim sem koma fram 2, gr., koma einnig fram 3. gr., en ar segir: a hjn skuli, eftir fngum, skipta milli sn verkefnum heimili: svo og tgjldum vegna heimilisrekstrar og framfrslu fjlskyldu.

a sem hr er vakin athygli , er a lgunum segir afar skrt a hjn su jafnrtth, beri jafnar skyldurgagnvart hvort ru og brnun snum og beri sameiginlega a gta hagsmuna heimilisins. segir 3. gr. a hjn skuli skipta milli sn verkum heimili eftir fngum, svo og tgjldum vegna heimilisrekstrar og framfrslu fjlskyldu.

Srstk athygli er vakin v a lgin tala eingngu um JAFNA stu hjna llum skyldum snum gagnvart brnum og rekstri heimilis. Hvergi er arna a finna skyldu annars ailans til a yfirtaka skyldu maka sns, veri hann af einhverjum stum ekki greislufr a snum hluta framfrslu ea sinn hluta af framfrslu barna og rekstri heimilis.

g hef vaki athygli essu, sem og v a 4. gr. hjskaparlaga er kvei afar skrt um a hvort hjna ri yfir eim eignum sem voru eigu ess fyrir giftingu. eim s ekki skylt a leggja r inn sameiginlegar rekstur heimilisins, heldur beri eim einungis a tryggja sinn hluta heimilistekna til a standa undir: tgjldum vegna heimilisrekstrar og framfrslu fjlskyldu.

Hr geta efalaust msir fljtfrir teki lggjafinn og skattayfirvld til fyrirmyndar. eir segja a sameiginlegri byrg hjna framfrslu fjlskyldunnar, felist a ef anna hjna missi tekjur snar, frist skylda ess aila yfir hinn sem fullar tekjur hefur. Um etta er fjalla VII. kafla hjskaparlaga. Um etta segir 46. gr.:

46. gr.

Hjn bera sameiginlega byrg framfrslu fjlskyldunnar. Til framfrslu telst a sem me sanngirni verur krafist til sameiginlegs heimilishalds og annarra sameiginlegra arfa, uppeldis og menntunar barna og srarfa hvors hjna.Um framfrsluskyldu gagnvart brnum gilda a ru leyti kvi barnalaga.

Framlag annars maka til srarfa hins verur hjskapareign vitakandanema srstk heimild s til a telja a sreign.

arna er lg rk hersla a flk geri sr sanngjarna mynd af v hverjar tekjur heimilisrekstrar urfa a vera. Visameiginlegt heimilishald arf a hafa fleira huga en daglegan kostna vegna framfrslu. ar arf a lta tilannarra sameiginlegra arfa, uppeldis og menntunar barna og srarfa hvors hjna. Ef fein or hefu veri sett aftan vi hinn tilvitnaa texta 1. mlsliar 46. gr., a eftir: srarfa hvors hjnahefi komi: „sem teljist til heimilisreksturs og hjskapareignar“.

essu flist a skrt vri afmarka hjskaparsttmla hjna um heimilisrekstur, hva af „srrfum“ hvors eirra teljist til heimilisreksturs og hva til persnulegs einkaneyslu vikomandi, vikomandi sameiginlegum heimilis- og hjskaparrekstri.

Ef s bending sem g set arna fram vri oru skrt og greinilega, vri 2. mgr. 46. gr. rf, enda verur ekki betur s, vegna ljsra meininga oravali lagatexta, en a hn stangist vi kvi 2. 3. og 46 gr. essara laga, eins og au atrii eru rakin hr a framan.

2. mgr.46. gr. segir a: Framlagannars maka til srarfa hins verur hjskapareign vitakanda nema srstk heimild s til a telja a sreign.

Ori FRAMLAG, getur haft msar merkingar. Framlag getur merkt a einhver lti af hendi skyldubundinn stuning vi eitthva. framangreindu atrii virist meining orinu „Framlag“ snast um a annar aili hjna, veiti hinum ailanum „framlag“ til srarfa hans. 1. mgr. 46. segir a til framfrslu teljist a sem me sanngirni veri krafist til sameiginlegs heimilishalds og annarra sameiginlegra arfa, s. s. srarfa hvors hjna“ Ekki verur betur s af essu en a EF s valkostur vrri fyrir hendi a lta srrfannars hvors hjna sem mgulega hjskapareign. Kmi ar til lita hvort umrdd srrf hafi veri, fyrir hjnaband, hluti af reglulegu neyslumunstri vikomandi og kunn vntanlegum maka. Slk srrf eldist elilegt a vri fjrmgnu me rekstrargjldum heimilisins.

EF a Framlag“sem um er rtt 2. mgr. 46. gr. vri til srarfasem vri utan skilgreinds heimilisreksturs, vri lggjafinn me opinni en bindandi lagafyrirmlum, hugsanlega a framkvma eignaupptku, n undangenginnar beinnar lagasetningar ar um. Segjum a annar aili hjna vildi styrkja maka sinn til einkaferalags, kaupa laxveiileyfi, ea eitthvert persnulegt hugaml makans, vri lggjafanum algjrlega heimil, me lagakvi, a gera slkt upptkt sem „hjskapareign“.

47. gr. hjskaparlaga eru einnig atrii sem alls ekki eiga rtt sr mia vi framangreind kvi hjskaparlaga. Ltum ar hva segir 1. mgr.

„Framfrsluframlg hjna eru flgin peningagreislum, vinnu heimili ea rum stuningi vi fjlskyldu. Framlg skiptast milli hjna eftir getu eirra og astum.arna er lggjafinn algjrri mtsgn vi sjlfan sig, meira a segja smu lgunum um sama efni. upphafi 2. gr. essara smu laga, hjskaparlaga, segir lggjafinn afar skrt a:

Hjn eru hvvetna jafnrtth hjskap snumog bera jafnar skyldurhvort gagnvart ru..“.

arna er greinilega um alvarlega versgn a ra, sem btist vi fyrri bendingu um vandaa lagasmi. en ltum nst 2. mgr. 47. gr. hjskaparlaga. ar segir svo:

„N ngja fjrframlg au, sem anna hjna a inna af hendi skv. 1. mgr., ekki til a fullngja srrfum ess og barna ea rfum heimilisins og vikomandi krfu a hitt lti honum ea henni t peningafjrh sem me arf, hfilega upph hvert skipti, mia vi getu og hagi aila“.

Enn einu sinni verur lggjafinn sr til skammar vegna eigin vanekkingar elilegri krfulsingu ea hvaa skyldur lggjafinn sjlfur ber hugsanlega tilgreindu tilviki.

Lggjafinn tekur sr a vald tilgreindri 2. mgr. 47. gr. hjskaparlaga a halda v fram a s sem ekki geti stai skil rttmtu framlagi rekstrarsj heimilis sns, af tilgreindum stum, eigi krfu a hitt lti honum ea henni t peningafjrh sem me arf, hfilega upph hvert skipti, mia vi getu og hagi aila.

g geri krfu til lggjafans, a hann skri nnar og tarlega hvaa forsendum s krafa er reynst, ar sem lggjafinn fullyrir a s aili hjnabands, sem skortir tekjur til framfrslu, eigi krfu hendur hinum, sem getur stai skilum, um fjrstuning fyrir fjrframlagi snu til eigin heimilisreksturs. essum tilvitnuu lagafyrirmlum er hvorki umfang n neitt viurkennt vimi nefnt sem afmarka geti tlaa fjrh, ea annan krfurtt anna en versgn hjskaparlgum. Einungis er sagt a hinn ailinn skuli lta t peningafjrh sem me arf, hfilega upph hvert skipti.“ Svonavinnubrg ttu a vera refsiver, en a getur enginn refsa lggjafanum nema kjsendur.

bk prfessors Sigurar Lndal, sem ber heiti „Um lg og lgfri, um grundvll laga- rttarheimildir“, er m. a. fjalla um hva geri yfir hfu textaa frambrilegum lgum.

kaflanum „Grundvllur laga“ segir li 9.1. „Lg vera a fullngja tilteknum skilyrum um form“. Inn au atrii var komi hr a framan ar sem bent var skra merkingu setningar. Sama er einnig hr 2. mgr. 47. gr. varandi fullyringu um algjrlega skilgreinda krfu, eins aila hendur rum, n skrs vimiunargrundvallar.

linum 9.1.1., bk prfessors Sigurar, li sem ber heiti „lkar herslur“, er vsa Bandarska rttarheimspekingurinn Lon L Fuller, „a lg su sett eim tilgangi a knja menn til a fylgja reglum“. En lgskipan s einnig komi rum tilgangi. Menn setji sr lk markmi og fylgi eim eftir. En til ess a a geti gengi snurulaust veri a mta kvei ferli og framgangsmta. Hvorttveggja, fylgni vi reglur og ferli sem fara veri eftir, beri a viurkenna sem sjlfst markmi. Me essu megi kenna jflagsskipulag vi lg sta getta kvaranna.“

essi atrii er vitna vegna ess hversu hjskaparlg nr. 31/1993, eru langt fr v a geta talist bygg upp af ailum sem hafi haft nga ekkingu verkefninu, jskipulagi okkar ea ea lagasmi.

Margt er alvarlega umhugsunarvert lagablki eins og hjskaparlgum. g tla ekki lengri tskringar essum pistli. En a er svo sem ngt rval af klurslegri og marktkri lagasetningu til lagasafninu, sem aldrei verur leirtt.

En a sem textahfundi hjskaparlaga sst alveg yfir er hinn skri rttur sem srhver , sem ekki getur sjlfur s sr farbora, samkvmt kvum stjrnarskrr. 76. gr. stjrnarskrr er fjalla um rtt eirra sem ekki geta framfleytt sr ef eigin tekjum. v miur var essar grein breytt 1995 og ger markvissari. Segja m a lgmnum stjrnvalda s boi upp fjlda mguleika til trsnninga til a valda kostnaarauka fyrir sem rtt sinn reyna a skja gegnum rttarkerfi. N segir essari mikilvgu grein stjrnarskrr a: [llum, sem ess urfa, skal tryggur lgum rttur til astoar vegna sjkleika, rorku, elli, atvinnuleysis, rbirgar og sambrilegra atvika“ g hef aldrei geta fengi vitrna skringu v hvers vegna var veri a flkja hina tvru greisluskyldu rkissjs framfrslu eirra sem ekki geta sjlfir s sr farbora. stjrnarskrnni fr 1934 er kvi miki skrara, enda engir flkjumeistarar komnir til skjalanna, til a auka kostna rkisrekstursins. En stjrnarskr 1934 er kvi svona:Sa skal eiga rjett a styrk ur almennum sjoi, sem eigi fr sje fyrir sjer og sinum, og sje eigi oˆrum skylt a framfra hann.“

egar horft er til ess einbeitta setnings lagasmia hjskaparlaga, a koma tvrri greisluskyldu rkissjs yfir einstaklinga, sem voru svo heppin a maki eirra forfallaist fr tekjuflun, verur manni hugsa til ess hvort engin smatilfinning s lengur til staar : ingmnnum, lgmnnum ea dmurum essa lands. g tel vst a flestir sem tilheyra tilgreindum stttum hafi einhverja snertingu hafi vi svo afkralega lagasm sem hjskaparalgin eru. Og svo kemur til vibtar framanskru s ljti flsunarhlekkur hjskaparlaga sem enn virist tkaur skattalgum, a skera rttindi lfeyrisega vegna tekna maka. ar er um verulega ljta svfni a ra, sem skoa verur fljtlega.


Nsta sa

Höfundur

Guðbjörn Jónsson
Guðbjörn Jónsson
F.v. ráðgjafi

Heimsknir

Flettingar

  • dag (18.1.): 2
  • Sl. slarhring: 2
  • Sl. viku: 13
  • Fr upphafi: 156468

Anna

  • Innlit dag: 1
  • Innlit sl. viku: 10
  • Gestir dag: 1
  • IP-tlur dag: 1

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Jan. 2020
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband